Czy to legalne dodawać dane najemców i wynajmujących na platformie sprawdznajemce.com?
Legalność przetwarzania danych w bazach dłużników i rejestrach nierzetelnych podmiotów
Podstawy prawne i obowiązujące przepisy regulujące gromadzenie i udostępnianie informacji gospodarczych w Polsce.
Tworzenie i prowadzenie baz danych dotyczących wiarygodności płatniczej, historii współpracy gospodarczej czy rzetelności kontrahentów jest w Polsce dopuszczalne, jednak podlega ścisłym regulacjom prawnym. Dotyczy to zarówno danych osobowych osób fizycznych, jak i danych przedsiębiorców oraz osób prawnych. Podstawowym celem tych regulacji jest zachowanie równowagi pomiędzy prawem do obrotu gospodarczego i bezpieczeństwa transakcji a prawem do ochrony prywatności i dobrego imienia.
Podstawy prawne funkcjonowania baz informacji o dłużnikach
Najważniejszym aktem regulującym zasady przekazywania i udostępniania informacji o zadłużeniu jest ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Ustawa ta określa zasady gromadzenia, przechowywania oraz udostępniania informacji o wiarygodności płatniczej podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym.
„Ustawa określa zasady udostępniania informacji gospodarczych dotyczących wiarygodności płatniczej oraz wymiany danych gospodarczych." — art. 1 ustawy
W praktyce oznacza to, że samo przetwarzanie informacji o zobowiązaniach nie jest zakazane — musi jednak odbywać się na podstawie przepisów prawa i przy spełnieniu określonych warunków formalnych.
„Przez informacje gospodarcze rozumie się dane dotyczące podmiotu będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną (…) oraz dane dotyczące zobowiązań." — art. 2 ustawy
Oznacza to, że regulacje obejmują zarówno osoby fizyczne, jak i przedsiębiorców czy spółki prawa handlowego.
Warunki umieszczenia danych o zadłużeniu
Przepisy precyzyjnie określają, kiedy możliwe jest przekazanie informacji o zobowiązaniu do bazy danych. Przykładowo art. 14 ustawy stanowi:
„Wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika będącego konsumentem wyłącznie wówczas, gdy są spełnione łącznie następujące warunki."
W praktyce oznacza to konieczność istnienia realnego zobowiązania, jego wymagalności oraz spełnienia dodatkowych przesłanek formalnych przewidzianych w ustawie. Analogiczne regulacje dotyczą dłużników niebędących konsumentami, czyli przedsiębiorców.
Istotne jest także to, że informacje gospodarcze mogą być udostępniane osobom trzecim wyłącznie w określony sposób:
„Udostępnianie informacji gospodarczych osobom trzecim nieoznaczonym (…) następuje wyłącznie za pośrednictwem biura informacji gospodarczej."
Wskazuje to, że ustawodawca dopuszcza funkcjonowanie systemów wymiany informacji o wiarygodności, jednocześnie wprowadzając mechanizmy kontroli nad ich obiegiem.
Dane osobowe a RODO – zakres zastosowania przepisów
W przypadku danych osób fizycznych zastosowanie mają również przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Zgodnie z art. 4 RODO:
„Zasady ochrony danych powinny mieć zastosowanie do wszelkich informacji o zidentyfikowanych lub możliwych do zidentyfikowania osobach fizycznych."
Jednocześnie art. 5 RODO wskazuje podstawowe zasady przetwarzania danych:
„Dane osobowe muszą być przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą."
Warto podkreślić, że ochrona wynikająca z RODO dotyczy wyłącznie osób fizycznych. Dane osób prawnych czy spółek nie podlegają bezpośrednio tej regulacji, choć nadal podlegają innym przepisom prawa cywilnego oraz gospodarczego.
Legalność baz informacji o nierzetelnych podmiotach
Z punktu widzenia prawa kluczowe znaczenie ma nie samo tworzenie baz danych, lecz sposób ich prowadzenia. Legalność zależy przede wszystkim od:
- istnienia podstawy prawnej przetwarzania danych,
- prawdziwości i aktualności informacji,
- możliwości weryfikacji i korekty danych,
- transparentności zasad przetwarzania,
- przetwarzania danych wyłącznie w określonym celu.
Systemy umożliwiające wymianę informacji o doświadczeniach gospodarczych, historii współpracy czy rzetelności stron transakcji mogą funkcjonować legalnie, o ile respektują wskazane wyżej zasady oraz nie naruszają dóbr osobistych ani przepisów o ochronie danych osobowych.
Bezpieczeństwo obrotu gospodarczego a ochrona danych
Ustawodawca przyjął założenie, że dostęp do informacji o wiarygodności płatniczej zwiększa bezpieczeństwo obrotu gospodarczego i ogranicza ryzyko nadużyć. Jednocześnie przepisy wprowadzają mechanizmy zabezpieczające przed nadużyciami — w szczególności obowiązek działania zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób proporcjonalny.